Yüz Felci Ne Demektir ?

Yüz  mimik hareketlerini  yapmamızı yüz siniri (fasiyal sinir) aracılığı ile sağlarız. Beyinden gelen hareket emirlerini yüz siniri, yüz kaslarına ileterek istediğimiz hareketleri yapmamızı sağlar. Eğer beyindeki veya yüz sinirindeki bazı hastalıklar bu iletiyi engellerse yüz felci oluşur ve yüz hareketleri kısmen ya da tamamen ortadan kaybolur. Yüz felci tıbbi olarak fasial paralizi olarak isimlendirilir.

Yüz Siniri Nerededir ?

Fasiyal sinir ( yüz siniri ), beyinden ve beyin sapından çıkan on iki adet çift sinirin 7.’sidir. Beyni terk ettikten sonra, duyma ve denge sinirleri ile çok yakın ilişkide olan küçük kemiğimsi bir tüp olan iç işitme kanalını geçerek kulak kemiğine girer (şekil 1).

Fasiyal sinir,  orta kulak kemikleri etrafında, kulak zarının arkasında ve sonra mastoid kemik  boyunca kıvrılır. Yolu boyunca bazı küçük  dallar verir ve bu dallar çeşitli görevler yaparlar. Gözyaşı bezinin salgısını, çene altındaki tükrük bezlerinin salgısını ve dilin tat hücrelerinin görev yapmasını sağlarlar. Mastoid bölgesini terk ettikten sonra, yüzdeki tükürük bezlerinden geçer ve  farklı yüz kaslarını besleyen bir çok dala ayrılır.

 Yüz Felcinin Nedenleri Nelerdir  ?

Yüz felci beyinle beyin sapı arasındaki veya beyin sapından yüz kaslarına kadar olan bölümdeki birçok hastalığa bağlı olarak gelişebilir.Beyin-beyin sapı arasındaki yüz felci nedenleri genellikle beyin lezyonlarına  bağlıdır,  bu nedenlerle oluşan yüz felcine merkezi yüz felci ( santral fasiyal paralizi)  denir.Beyin sapından sonraki yüz siniri hastalıklarında oluşan yüz felcine ise periferik yüz felci (periferik fasiyal paralizi) denir.

Periferik yüz felci yapabilecek bir çok sebep vardır:

Bell Paralizisi

En sık görülen yüz felci nedenidir. Nedeni aslında kesin değildir. En çok suçlanan nedenler herpes simpleks virüsü ve soğuğa maruz kalmaktır. Fasiyal sinir,  sinirde oluşan ödem nedeniyle ilerlediği kanal içinde sıkışır ve sinirin fonksiyonları bozulur. Yüzün tutulan tarafındaki tüm mimik kaslar etkilenir. Fasiyal sinir fonksiyon bozukluğu dışında başka semptom bulunmaz.

·          Hastalık seyri  iyidir. Hastaların % 80 – 90’ında tam düzelme görülür

·         Yeterli düzelme olup olmayacağını anlamak için 5-10. Günler arasında  ENoG tetkiki yapılabilir.  ENoG’da karşı tarafa göre % 10’dan daha fazla fonksiyon  varsa bu  yeterli düzelmenin görüleceğine işarettir. ENoG’da % 10 veya daha az fonksiyon saptanırsa düzelme oranının çok düşük olacağı beklenir.

Ramsay-Hunt Sendromu 

Herpes Zoster Virüsünün neden olduğu bir hastalıktır. Yüz felcindeki bulgulara ilave olarak dış kulak çevresinde şiddetli  ağrı ve dış kulak yolunda veziküllü cilt lezyonları vardır. Ağır olgularda işitme kaybı da olabilir. Tam iyileşme oranı Bell paralizisine göre biraz daha azdır ( % 50-60).
Orta Kulak İltihapları 

Çocuklarda akut orta kulak iltihabı büyüklerde de kronik orta kulak iltihabı çevresindeki kemiği eriterek ya da mevcut açıklıklardan yüz sinirine ulaşarak ve yüz felci yapabilir.
 Sistemik Hastalıklar

Şeker hastalığı, hipertansiyon, sarkoidoz, lyme enfeksiyonu,  nörit (sinir iltihabı), vitamin eksikliği ( en sık neden B12 vitamin eksikliğidir ) gibi vücudun diğer bölgelerini de ilgilendiren hastalıklar.

 Tümöral Hastalıklar 

Yüz felçlerinin  yaklaşık % 5’i tümörlere bağlıdır. Yüz sinirinin kendisinde veya yolu boyunca geçtiği bölgelerdeki tümörler de yüz felci yapabilirler. Bu tümörler  iyi ya da kötü huylu olabilirler. Yüz siniri, kaslara gitmeden önce kulak önündeki tükrük bezinin içinden de geçtiği için,  tükrük bezi tümörleri de yüz felci yapabilir. Tümöre bağlı yüz felci yavaş başlangıçlı  ve ilerleyici özellik gösterir.
Travmalar

Kulak çevresine veya yüze gelen travmalar (darbeler) yüz sinirini hasara uğratarak yüz felci yapabilirler.
Ameliyatlar 

Kafa içinde, kulakta veya tükrük bezinde başka sebeplerle yapılan ameliyatlar sırasında yüz siniri yaralanabilir.

İki  Yanlı   Yüz Felci

·         Yüz  felcinin  iki yanlı  olarak ortaya çıkması bazen hayatı tehdit eden bir sebebe bağlı olabileceği için hemen araştırılması gereken bir durumdur. İki yanlı fasiyal paralizinin en sık sebebi Guillan Barre Sendromudur.

·         Bunun dışında,  MS,  lösemi, infeksiyöz mononükleoz, sarkoidoz, kafa tabanı fraktürleri, Lyme hastalığı ve Möbious sendromu  iki taraflı  fasial paraliziye neden olabilir..

Tekrarlayan  Yüz Felci

·         Bell paralizileri  % 10 oranında  tekrar  eder .

·         Tekrarlayan yüz felcinin  bir kısmında etyolojide tümörün rol oynayabileceği unutulmamalı ve BT yada MRI ile araştırılması gerekmektedir.

·         Melkerson – Rosenthal Sendromu  yüz felcinin  tekrarlaması  ile karakterize bir sendromdur.

·         Lyme hastalığı, şeker hastalığı, B12 vitamin eksikliği  tekrarlayan yüz felcine  neden olabilir.

Ne Gibi Belirtiler Olur ?

Yüz sinirinin çalışmamasının en belirgin bulgusu yüz hareketlerinin azalması veya kaybolmasıdır (Şekil 2). Kaş kaldırma, göz kapama, diş gösterme, gülme, yanak şişirme gibi hareketler bozulur. Bunun dışında gözyaşı azalması, tükrük salgısının azalması, tat duyusunun bozulması, gürültüye duyarlılık artışı gibi bulgularda bulunabilir. Yüz felcini yapan asıl sebebe göre ilave bulgular görülebilir.

 Muayenede Ne Görülür ?

Muayenede ilk göze çarpan hastanın yüz hareketlerini yapamamasıdır. En sık yüz felci nedeni olan Bell paralizisinde başka bulgu yoktur. Ancak diğer sebeplerde ilave bulgular olabilir. Bunlar arasında dış kulak yolunda lezyonlar, orta kulak iltihabı bulguları, diğer nörolojik bulgular sayılabilir. Orta kulak iltihabı veya bir orta kulak tümörü yoksa kulak muayenesi normal görülür.

Ne Gibi Tetkikler Yapılır ?

Kan tetkikleri : Tedavide verilen ilaçlar  tansiyon ve kan şekeri değerlerinde  yükselme yapabilir, bu nedenle  ilaçlara başlanmadan önce  bazı kan tetkikleri yapmak gereklidir. Ayrıca  yüz felcini kolaylaştıran nedenleri araştırmak veya diğer nedenleri dışlamak için bazı kan tetkikleri gerekebilir.

BT-MR : Kafa içinde veya tükrük bezinde  tümörden şüpheleniliyorsa;  bilgisayarlı tomografi  ( BT) veya manyetik resonans ( MR) tetkikleri istenebilir.

– İşitme testleri: Sinir hasarına iç kulaktaki bir sorunun neden olup olmadığını gösterir.

– EMG- ENoG   :  Elektrofizyolojik testler adı verilen  sinirin hasarlanma yüzdesini göstermeye yarayan testlerdir. 5-10. günler arasında yapılan fasiyal sinir hasarlanma oranını ölçen ENoG testi , hastalığın gidişatı hakkında  doktorun fikir sahibi olmasını sağlar ( şekil 3). Ayrıca istenilen düzeyde iyileşme olmayan hastalarda yapılan EMG tetkiki hastanın cerrahi tedaviye ihtiyacı olup olmadığı konusunda  doktora   fikir verir. EMG  özellikle tedavi için ameliyat düşünülüyorsa uygulanır.

Teşhis Nasıl Konur ?
Yüz Felci teşhisi hastanın yüz hareketlerinin bozulduğunun görülmesi ile konur. Ancak önemli olan asıl sebebin ne olduğudur. Bunu araştırmak için şüphelenilen duruma uygun tetkikler yapılır ve bir hastalık bulunursa onun tedavisi yapılır. Eğer ilk muayene sırasında yüz felci dışında bir bulgu bulunmadıysa bazı kan tetkikleri sonrasında  Bell paralizisi  tedavisine  başlanır. İlaç tedavisi ile geçmeyen veya tekrar eden durumlarda özellikle BT veya  MR  gibi tetkikler başta olmak üzere araştırmalar yapılabilir.

Nasıl Tedavi Edilir?

Yüz felcinin tedaviside yine sebebe göre yapılır. Bell paralizisinde tedavi ilaç tedavisidir. Hastanın diğer hastalıkları izin verirse (tansiyon, şeker yüksekliği veya mide problemleri) kortikosteroidler, antiviral ilaçlar  ve  B vitamini  içerikli ilaçlar verilir. Buna ilave olarak mide için ilaçlar, göz kurumalarını önlemek için yapay gözyaşı veya antibiyotikli kremler verilir. Hastanın dikkat etmesi gereken durumlar olarak yüz kasları üzerine masaj yapılması, sıcak uygulamaları, yüz kaslarını hareket ettirmek için yüz mimik egzersizleri önerilir.

Eğer yüz felcinin başka bir sebebi bulunursa bu hastalık ilaç ya da ameliyatla tedavi edilir. Bu tedaviler o hastalığın özelliğine göre değişir. Örneğin iç kulak tümörleri veya kronik orta kulak iltihaplarına bağlı yüz felçleri ameliyat gerektirirken, akut orta kulak iltihabına bağlı yüz felci kulak zarını çizmek ve antibiyotik ile tedavi edilir.

Ameliyat Gerekli midir? 

Yüz felcinin bazı sebepleri ameliyat gerektirir. Yukarıda da bahsedildiği gibi tümör (kafa içinde veya tükrük bezlerinde), kronik orta kulak iltihapları ameliyat gerektirir. Ancak genellikle ilaçla tedavi edilen Bell paralizisi gibi hastalıklarda bazen ameliyat gerektirir. Ne zaman ameliyat gerektiği kesinlik kazanmış bir konu değildir. Buna karar verirken ilaca ne derece yanıt alındığı, yüz felcinin derecesi, elektrofizyolojik (EMG)  testlerin sonuçları ve başlangıçtan beri geçen zaman dikkate alınarak karar verilir. Bu karar doktorunuz tarafından uygun şekilde alınacaktır.

Ne Gibi Ameliyatlar Yapılmaktadır ?

Yüz felci sebebine göre değişik ameliyatlar yapılmaktadır. İç kulak tümörlerinde kafa kemiklerini açarak ya da kulak arkasından girerek tümör çıkartılmaya çalışılır. Bazı iç kulak tümörlerinde henüz yüz felci gelişmemişse de ameliyat sonrası oluşabilir. Yüz sinirinden kaynaklanan bir tümör varsa tümörle beraber sinirin bir kısmı da çıkarılır. Geride kalan sinir kısmı onarılmaya çalışılır ancak bunu için bazen başka sinirleri yüz sinirleriyle birleştirmek gerekebilir. Kronik orta kulak iltihaplarına bağlı yüz felcinde orta kulaktaki iltihap temizlenir ve yüz sinirini saran kılıf açılarak iltihabın temizlenmesi sağlanır. Tükrük bezi tümörlerine bağlı yüz felcinde tükrük bezi ile beraber yine sinirin tümörle tutulan kısmıda çıkarılır. Bell paralizisi veya Ramsay-Hunt sendromundaki yüz felcinde ilaç tedavisinin sonucuna göre eğer ameliyat gerekirse genellikle yapılan işlem kulak arkasından girilerek sinire ulaşmak ve etrafındaki kılıfı açmaktır.

Fizik Tedavi Gerekli midir ?

Yüz kaslarına fizik tedavi yöntemlerinin uygulanması yüz sinirine yeniden fonksiyon kazandıran yöntemler değildir. Ancak özellikle uzun süren yüz felçlerinde yüz kasları hareketsizlikten güçsüzleşirler ve daha sonra yüz siniri çalışsa bile yüzde asimetri ve güç kaybı olabilir. Bu nedenle hastanın kendi kendine uygulayabileceği masaj ve mimik hareketleri  dışında fizik tedavi uygulanması önerilmektedir.

Yüz Felcinden Korunmak İçin Ne Yapılmalı ?

·         Soğuk havaya çıkmadan önce atkı, bere gibi yüz ve baş bölgesini koruyucu giysiler unutulmamalı,

·         Araba kullanırken özellikle hava akımında kalacak şekilde  aracın camları  açılmamalı,

·         Banyo sonrası saçlar tam kurutulmadan dışarı çıkılmamalı ,

·         Yüz ve baş bölgesi korumasız şekilde rüzgâra karşı uzun süre durulmamalı

·         Erkekler tıraş olduktan sonra en az 15 dakika soğuk havayla temas etmemeli,

·         Ani ısı değişikliklerine maruz kalınmamalı,

·         B12 vitamin eksikliği ve kan şekeri yüksekliğine karşı önlemler alınmalı.

www.bursanoroloji.net  /  www.bursanoroloji.net

Diğer Yazılar