Hekim hastaya soruyor;

-Ne şikayetiniz var?

– “O kadar çok şikayetim var ki nereden başlayacağımı bilemiyorum” diye başlıyor hasta ve devam ediyor ; “başım ağrıyor, aslında sadece başım değil boynum, sırtım, omuzlarım, kollarım, her yerim  ağrıyor. Kollarım ve  omuzlarımda kilolarca yük var sanki. Ayrıca hiç halim yok sürekli yorgunum, canım hiç iş yapmak istemiyor, her iş gözümde büyüyor. Bu aralar her şeye ağlar oldum, her şeyi içime atıp kafamda büyütüyorum, hiç istemesem de etrafımdakileri çok kırıyorum.Uykuya çok zor dalıyorum ve gece sık sık uyanıyorum. Sabah ta hiç uykumu almamış oluyorum, yorgun, hiç uyumamış gibi, her yerim ağrı içinde uyanıyorum. Ayrıca  sabah uyanınca ellerim yüzüm şiş oluyor. O kadar unutkanım ki en yakın arkadaşımın adını unutuyorum, sanki kafam eskisi gibi çalışmıyor. Hayattan hiç  zevk alamıyorum artık, çok mutsuzum. Yemek bile yemek istemiyorum çünkü ne yesem hazımsızlık oluyor, sürekli geğirme hissi geliyor, ya ishal oluyorum ya kabız, bir ortası yok. Doktor hanım ne olacak benim bu halim eşimde bıktı artık benden herkes bana hastalık hastası diyor, bir sürü ilacım var her doktor bir ilaç veriyor, bazen ilaçları içerken biraz düzeliyorum ama sonra aynı şikayetlerim devam ediyor.”

-Doktor hastayı uzun uzun dinledikten sonra;

– Bu şikayetlerinin nedeni “Fibromyalji Sendromu” diyor. Sizde bu sendromun belirtileri mevcut ve bu tedavisi olan bir hastalık.

İşte Fibromyalji Sendromu;

Fibromiyalji yaygın ağrıya neden olan ve çok sık görülen bir  romatizmadır. Esas olarak kasları ve kasların kemiğe yapıştığı bölgeleri etkilemektedir. Bir eklem hastalığı değildir, eklemi tutmaz ve şekil bozukluğu yapmaz. Bir çeşit iltihaplı olmayan yumuşak doku romatizmasıdır.

Tipik olarak genç veya orta yaşlı hanımlarda görülen (kadınlarda erkeklere göre 7 kat daha fazla görülür) , dirençli yaygın vücut ağrıları, sertlik, tutukluk, yorgunluk, sık bölünen dinlendirici olmayan uykular, unutkanlık, dalgınlık, sinirlilik, depresyon, iç sıkıntısı gibi belirtiler gösteren ve günlük yaşam kalitesini bozan  bir durumdur. Bir hastalık olmaktan çok çeşitli belirtilerin olduğu bir sendromdur.

Ağrı fibromiyaljinin en önemli belirtisidir. Omuz, boyun gibi tek bir bölgede olabildiği gibi yaygın olarak da hissedilebilir. Fibromiyalji ağrısı hastalar tarafından yanma, acıma,  hassasiyet, karıncalanma, üşüme yada kemirici ağrı gibi değişik şekillerde tarif edilebilir. Ağrıya el ve ayaklarda şişlik hissi eşlik edebilir. Ağrı gün içinde, hava şartlarına, uyku bozuklukları ve strese bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Ağrı, bazen vücudun bir yarısında daha yoğun hissedilebilir. Kasların ayrıntılı muayenesi ile belli noktalarda bu hastalık için tipik hassas noktalar bulunur.

Yorgunluk hissi, fibromiyaljinin diğer önemli bir belirtisidir ve hastaların yaklaşık  90‘nın da gözlenir. Hastaların bir kısmı da genel dayanıklılıkta azalma ve çabuk yorulmadan yakınırlar. Hastaların çoğunda uyku bozuklukları ve sabahları yorgun kalkma görülebilir. Uykuya dalmada güçlük olmasa da derin uyku kısmı bozulmuştur ve gece sık sık uyanma olabilir.

Hastaların yaklaşık dörtte birinde depresyon bulunabilir. Kendini kötü hissetme gibi duygudurum bozukluğu ise çok daha sık görülebilir. Bazı hastalarda da konsantrasyon güçlüğü, basit zihinsel işlevlerde yavaşlama gözlenebilir. Baş ağrısı ve migrenin fibromiyaljili hastalarda sık görüldüğü bilinmektedir. Ayrıca karın ağrısı, kabızlık – ishal atakları, idrar yakınmaları, ciltte ısıya karşı hassasiyet ve renk değişiklikleri de görülebilir.

Bu şekilde fibromyalji pek çok branşı ilgilendiren bir hastalık haline dönüşmüş olur. Hasta, bir fizik tedavi uzmanı, nörolog veya romatoloğa gittiğinde fibromyalji tanısı alırken, gastroenteroloğa gittiğinde irritabl kolon sendromu, ürologa gittiğinde sistit, diş hekimine gittiğinde temporomandibüler eklem disfonksiyonu, psikiyatri hekiminde depresyon gibi tanılar alır. Eğer etkin bir tedavi almadıysa hasta kendinde gördüğü her semptom için ayrı ayrı doktorlara giderek bir hastalık kolleksiyoneri haline gelebilir. Bende şu hastalıklar var diye saymaya başladığında nerdeyse sonu gelmez. Aslında kişinin tek bir hastalığı vardır:   FİBROMYALJİ    SENDROMU   !

 

Fibromiyalji tanısı nasıl konur?

Fibromiyalji tanısı hastada yaygın ağrı ve belirli hassas noktaların varlığı ile klinik olarak konur. Bu hastalığa özel laboratuvar testi ya da röntgen bulgusu yoktur. Testler ancak fibromiyaljiye benzer bulgular yapabilen diğer hastalıkların (tiroid bozuklukları, romatoid artrit, lupus, enfeksiyon gibi) ayırt edilmesinde yardımcıdır. Detaylı hastalık öyküsü alınması ve fizik muayene yapılması ile kronik ağrı ve yorgunluk yapan diğer hastalıklardan ayrılmalıdır.

 

Fibromiyaljinin nedeni nedir?

Fibromiyalji, hastalarda objektif bir bulguya rastlanmadığından yakın zamanlara kadar hekimler tarafından  genellikle psikolojik  bir hastalık olarak kabul edilirdi.  Fibromyalji hala bir çok hekim tarafından maskeli depresyon, somatizasyon bozukluğu , psikojen ağrı gibi durumların içinde görülür. Ama, son yıllarda yapılan araştırmalar sonucunda    fibromyaljinin  nöroduysal bir hastalık olarak değerlendirilmesi gerektiği ve santral sinir sisteminin ağrı işleme yollarında bir bozukluk sonucu ortaya çıktığı  kabul edilmektedir.

Bugün için fibromyaljide yapılmış bilimsel araştırmalardan çıkan sonuçları özetlersek:

 

1) Beyinde ağrı oluşturabilen uyarıcı nörotransmitter denilen maddeler artar (P maddesi, glutamat)

2) Sinir hücresi aktiviteleri üzerine baskılayıcı etkisi olan  ve ağrının baskılanmasında çok önemli role sahip olan inhibitör nörotransmitterler omurilik düzeyinde azalır (Serotonin, norepinefrin).

3) Beyinde ve omurilikte belli bölgelerde bulunan ağrıyı baskılayan morfin benzeri madderler (endorfin gibi) azalmıştır.

4) Beyinde dopaminerjik aktivite değişikliğe uğramıştır.

 

Fibromiyalji nasıl tedavi edilir?

Fibromiyaljili hastalarda multidisipliner yaklaşım gereklidir.  Nöroloji, psikiyatri , fizik tedavi hekimlerinin ortak çalışması gerekli olabilmektedir. Bu hastalara ilaç tedavisi ile birlikte  fizik tedavi, egzersiz programı, psikoterapi , gevşeme tekniklerinin birlikte  uygulanması gereklidir.

 

1.      Ağrıyı azaltmak ve uykuyu düzenlemek için ilaç tedavisi

2.      Kas germe ve kardiovasküler uyumu artırma egzersizleri

3.      Kas spazmını azaltmaya yönelik gevşeme egzersizleri

4.      Hastalığı anlamaya ve baş etmeye yardımcı eğitim programları yararlı olmaktadır.

Bazı hastalarda fibromiyalji çok hafif seyreder ve tedavide sadece hastalığın anlatılması ve endişelerin giderilmesi bile yardımcı olabilir. Ancak çoğu hastada detaylı bir tedavi programı planlamak gerekecektir.

 

1-İlaç tedavisi

Fibromiyalji sendromu tedavisinde analjezikler, kas gevşeticiler, antidepresanlar ve antiepileptikler kullanılmaktadır. Antidepresan ilaçlar arasında, en yaygın kullanılan, etkinliği bilinen ve üzerinde en çok çalışılanı bir trisiklik antidepresan olan amitriptilindir. Trisiklik antidepresanların analjezik etkilerinin sinir uçlarında serotonin ve norepinefrinin geri alımını inhibe ederek, inen antinosiseptif sistem aracılığıyla olduğu kabul edilmektedir.Yine trisiklik antidepresan benzeri etkileri olan duloxetine ve  venlafaksinin de fibromyalji sendromunda etkinliği kabul görmüştür.

Sadece serotonin geri alım inhibisyonu yapan antidepresan ilaçların (SSRI) depresyonu olmayan hastalarda etkinliklerine ilişkin çalışma sonuçları çelişkilidir.

Fibromiyalji tedavisinde FDA onayı alan diğer bir ilaç bir antiepileptik drug olan ve nöropatik ağrı tedavisinde de kullanılan pregabalindir.

 

2-Nonfarmakolojik yöntemler

Kısa vade de farmakoterapinin etkinliği gösterilmiş olmasına karşın uzun vade de nonfarmakolojik yöntemlerin daha etkili olduğuna dair genel bir kabul vardır

 

Hasta eğitimi

Hasta eğitimi bireysel ya da grup halinde yüz yüze görüşmelerle ve/veya hastalığı açıklayıcı yazılı materyal verilerek yapılabilir. Çalışmalarda hasta eğitiminin fibromiyalji semptomları üzerine olumlu etkileri gösterilmiştir. Eğitimin amacı, hastanın çaresizlik, engellenme ve öfke algılamasının, etkinlik ve umut gibi duygulara dönüştürülmesidir. Hasta eğitimi sırasında semptomlar açıklanmalı ve fibromiyaljinin tedavi edilebir bir durum  olduğu  vurgulanmalıdır. Semptomların tamamen ortadan kaldırılmasına değil fonksiyondaki düzelmeye odaklanılmalıdır.

İlaç ve ilaç dışı tedavi seçenekleri ve kullanım amaçları tartışılmalı, hastalara uyku düzeninin ilkeleri ve önemi açıklanmalıdır. Tedavi planlarının tümünde hastanın aktif rolü vurgulanmalı ve aktivitelerin adım adım arttırılması sağlanmalıdır.

Bilişsel davranışsal uygulamalarla, hastaya düşünce ve davranışlarının semptomlar ve semptomların kontrolü üzerine etkili olduğu gösterilmeli, sorunların üstesinden gelme becerisi eğitimi ve relaksasyon eğitimi verilmelidir.

 

Egzersiz

Etyopatogenezinde kasa ait bir patoloji saptanmamış olmasına karşın fibromiyaljili kadınların kas gücü sağlıklı kadınlara göre düşüktür. Fibromiyaljide hastalığa bağlı ağrı ve yorgunluğun inaktiviteye, inaktivitenin kaslarda kondisyon eksikliğine  yol açtığı; kondisyon eksikliği olan  kasların mikrotravmalardan daha fazla etkilendiği, sonuçta daha fazla ağrı ve yorgunluk ortaya çıktığı öne sürülmektedir. Egzersizin bu kısır döngüyü ortadan kaldırarak fibromiyaljiye bağlı semptomlarda ve psikolojik durumda iyileşmeler ortaya çıkardığı gösterilmiştir.Aerobik, güçlendirme ve germe egzersizleri fibromiyalji  semptomlarında etkili bulunmuştur. Ancak, fibromiyaljili hastaların çoğu  kez ağrılarında artış ve motivasyon  eksikliği  gibi nedenlerle egzersiz  programlarını sürdüremedikleri görülmektedir. Bu yüzden egzersiz programı kişinin durumuna göre ve kas mikrotravmalarını minimalize edecek şekilde hafif yoğunlukta düzenlenmelidir. Hastanın egzersize devamı kendine güvenini de arttırdığı için desteklenmeli, kısa süreli yoğun egzersiz yerine yaşam boyu süren hafif egzersizin önemi vurgulanmalıdır.

Fibromiyaljide sıcak, soğuk uygulamalar ve elektroterapi ile ağrıda azalma  hedeflenmektedir. Fibromiyaljide masaj, akupunktur, EMG biofeedback ve magnetik alan gibi pek çok komplementer yöntem de kullanılmaktadır.

 

Prognoz

Semptomlar genellikle yaşam boyu iniş çıkışlarla seyreder. Bazı hastalarda semptomlar yaşamı çok etkilemezken diğer bir grup hastada süreğen ve şiddetli semptomlar nedeniyle yaşam kalitesi ileri derece bozulabilir.

 

www.bursanoroloji.net  /  www.bursanoroloji.net

Diğer Yazılar